OPU – Oblicza Profilaktyki cz. I

NARKOTYKI – ODURZAJĄCY MIT

Narkotyki to substancje psychoaktywne. Młodzież musi wiedzieć, jak środki te działają, jaki mają wpływ na zdrowie i życie i co zrobić, aby nie kusiło po nie sięgać. Musi też wiedzieć, że w staraniach o uwolnienie się od narkotyków nie jest pozostawiona sama sobie. Młodych ludzi trzeba poinformować, gdzie mogą szukać pomocy: dla siebie, bliskich czy znajomych. Bez tej wiedzy nie ma szans na powodzenie profilaktyki narkotykowej

W Polsce po różne substancje psychoaktywne coraz liczniej sięgają dzieci oraz młodzież gimnazjalna i ze szkół ponadgimnazjalnych. Do 2010 r. młodzi ludzie w wieku szkolnym szczególnie chętnie korzystali z łatwo dostępnych tzw. dopalaczy, a od 2011 r., czyli po zdelegalizowaniu tych substancji, obserwuje się gwałtowny wzrost zainteresowania przetworami z konopi. Narkotyki przyjmowane są przez dzieci i młodzież w różnym wieku i w różnych celach. Generalnie zasada jest jedna: im młodsza i mniej doświadczona przez życie osoba funduje sobie narkotykowy odjazd, tym więcej w tym ciekawości i eksperymentowania czy buńczuczności niżeli wyrachowania z ukierunkowaniem na osiągnięcie określonego celu. Ale też i większe ryzyko wystąpienia trwałych zmian w kształtujących się jeszcze psychice i zdrowiu fizycznym. Przyczyny przyjmowania substancji psychoaktywnych bywają różne: od chęci oderwania się od trosk codziennych czy pokonania samotności, poprzez marzenie o tym, aby być kimś bardziej śmiałym, elokwentnym, lubianym, aż po potrzebę akceptacji czy też fizyczny i psychiczny głód wynikający z uzależnienia.
Narkotyki w każdej swej postaci są szkodliwe dla zdrowia, a bywa że stają się zagrożeniem dla życia już po jednokrotnym zażyciu. Niepokoić powinien fakt, że część społeczeństwa (w tym osoby dorosłe i wykształcone), jest przekonana, iż prawdziwe niebezpieczeństwo stanowią narkotyki tzw. twarde (np. .heroina) – ponieważ uzależniają, zaś narkotyki miękkie (np. haszysz) czy dopalacze nie stanowią zagrożenia dla zdrowia – z racji tego, że nie do końca wyjaśniona jest kwestia działania uzależniającego niektórych z nich. To mit, na który łatwo dają się nabrać osoby młode i niedoświadczone. Bywa on często wykorzystywany jako usprawiedliwienie przez osoby zajmujące się dystrybucją środków psychoaktywnych w celu przekonania tych, którzy narkotyków używają, lub rozwiania ich obaw

Niebezpieczne doznania

Środek psychoaktywny zaburza lub niszczy stan równowagi dwóch współpracujących ze sobą, precyzyjnych mechanizmów niezbędnych człowiekowi do życia: świadomości i układu nerwowego.
Kiedy działanie ośrodkowego układu nerwowego i świadomości ulega zaburzeniu, mogą pojawić się nieprzewidywalne zachowania, halucynacje, paranoje, napady paniki, zaburzenia nastroju, kłopoty ze snem, zaburzenia pracy wielu organów ważnych dla podtrzymania czynności życiowych: nerek, płuc, wątroby, układu krążenia. Dalszymi konsekwencjami zdrowotnymi stosowania narkotyków mogą być: impotencja, choroby skóry, weneryczne, AIDS, wirusowe zakażenie wątroby i skrajne wyniszczenie organizmu, a niezwiązanymi ze zdrowiem – konflikt z prawem i degradacja społeczna. Młodzież powinna dowiedzieć się, że niebezpieczne konsekwencje zdrowotne mogą pojawić się po zażyciu KAŻDEJ substancji psychoaktywnej: narkotyków miękkich, twardych, nie wywołujących uzależnienia psychodelików, dopalaczy, afrodyzjaków, a nawet powszechnych używek: nikotyny, kofeiny czy teiny.
Substancja psychoaktywna odurza, czyli zmienia stan świadomości i wypacza obraz rzeczywistości. W stanie odurzenia przestaje się być sobą. Odurzenie pojawia się, kiedy coś wywiera wpływ na ośrodkowy układ nerwowy i przez to oddziałuje na pracę mózgu. Od sprawnej pracy mózgu zależy z kolei bezpieczeństwo zdrowia i życia. Aby jednak to centrum dowodzenia fizycznego i psychicznego w organizmie mogło pracować bez zarzutu, konieczne jest istnienie świadomości znajdującej się w stanie równowagi. Jeśli świadomość ulega zaburzeniu, człowiek przestaje prawidłowo reagować na docierające do niego sygnały o tym, co dzieje się w jego otoczeniu i w jego ciele, żyje w oderwaniu od rzeczywistości, a nawet może dojść do zmian w jego osobowości. Jeśli zaburzenia świadomości wywołane zażyciem narkotyku powtarzają się lub odurzenie ma traumatyczny przebieg, zmiany psychiczne mogą okazać się trwałe.
Młodzi ludzie decydują się na odurzenie, aby poczuć euforię, rozluźnienie, beztroskę, większą odwagę. Może ich jednak spotkać rozczarowanie: ta sama substancja psychoaktywna, która poprzednio przyniosła przyjemne doznania, potrafi w kolejnej dawce wywołać dręczące koszmary, makabryczne wizje czy też paniczny lęk. Pod wpływem drastycznych doznań odurzony może zrobić krzywdę sobie lub innym, może też wzrosnąć ryzyko rozwoju choroby psychicznej.
Kiedy mija stan oderwania od rzeczywistości, pojawia się uczucie wyczerpania, przygnębienia i frustracji. To skłania do jak najszybszego sięgnięcia po kolejną dawkę środka, który zapewni odlotowe doznania. Stany euforyczne trwają jednak coraz krócej, a to zmusza do częstszego sięgania po następną dozę – z czasem większą, ponieważ wzrasta tolerancja na środek psychoaktywny. Tak rodzi się uzależnienie. Organizm otrzymuje coraz większą dawkę substancji, która coraz silniej zaburza równowagę działania układów biologicznych. Któraś z kolejnych porcji może być za wysoka, aby ustrój poradził sobie z przywróceniem stanu równowagi – skutkiem jest śmierć. Młodzież powinna wiedzieć, że równie niebezpieczne dla życia reakcje mogą pojawić się przy nagłym odstawieniu środka psychoaktywnego – dlatego konieczne jest powolne wychodzenie z nałogu.

Zapobiec zniewoleniu ciała i umysłu

Do środków psychoaktywnych należą nie tylko powszechnie znane narkotyki, ale także alkohol, dopalacze, środki lotne (występują w art. chemii gospodarczej) oraz leki i używki (np. nikotyna). Żadna z tych substancji nie pozostaje obojętna dla zdrowia fizycznego i psychicznego – o czym zazwyczaj nie myślą młodzi ludzie pochłonięci eksperymentowaniem z nowymi doznaniami i szybkością ich osiągnięcia po aplikacji. Czas działania oraz intensywność wchodzenia w stan odurzenia zależą od tego, w jakiej formie substancja psychoaktywna zostanie przyjęta. Dożylna aplikacja wywołuje natychmiastowe wymieszanie środka z krwią i szybkie rozprowadzenie po ustroju. Narkotyk przyjęty wziewnie zacznie wchłaniać się nieco wolniej – ma do pokonania nabłonek węchowy, a środek aplikowany doustnie zacznie działać dopiero po przejściu przez układ pokarmowy. Nie wszystkie środki psychoaktywne uzależniają, ale za to każdy może sprawić, że człowiek zaczyna inaczej niż zazwyczaj myśleć, czuć i odbierać rzeczywistość. Dopalacze są szczególnie zdradliwe: trudno przewidzieć ich działanie. To syntetyczne lub naturalne produkty, czasem mieszanki różnych substancji o działaniu psychoaktywnym, o których składzie przeciętny użytkownik praktycznie nic nie wie, a i specjalista po przebadaniu w laboratorium nie zawsze potrafi jednoznacznie coś powiedzieć. Przez długi czas uznawane były za bezpieczne (stąd ich łatwa dostępność), dopóki nie spowodowały tragicznych w skutkach zdarzeń – często z udziałem dzieci i młodzieży w wieku szkolnym.
Narkotyki dla młodych ludzi to prawdziwa pokusa: wydają się takie „cool”, a ci, którzy je biorą, urastają często do rangi idoli. Środki psychoaktywne jawią się też jako atrakcyjna przepustka do świata, w którym przestają istnieć troski i problemy codzienne, i w którym nie trzeba brać odpowiedzialności za swoje życie. Eksperymenty z wykorzystaniem środków psychoaktywnych są dla młodzieży szczególnie groźne: z uwagi na nieukształtowany jeszcze charakter, trwający proces dojrzewania organizmu oraz niedostatecznie wykształconą umiejętność przewidywania konsekwencji.
W przypadku narkotyków i młodych ludzi wyjątkowo dobrze sprawdza się zasada, że lepiej zapobiegać niż leczyć. Tu warto postawić na profilaktykę tak szybko, jak to możliwe – bo tylko wtedy jest ona najskuteczniejsza, kiedy przyjmowana jest przez świadomość niezmąconą jeszcze działaniem środków psychoaktywnych. Młode pokolenie niczego nie przyjmuje jednak na słowo i niejako z założenia przeciwstawia się próbom narzucania gotowych rozwiązań. Dlatego profilaktyka narkotykowa, poza dostarczaniem właściwej dawki wiedzy na temat środków psychoaktywnych i ich wpływu na zdrowie oraz życie, powinna dawać młodzieży swobodę poszukiwania rozwiązań ukierunkowanych na wyrobienie nawyku prowadzenia zdrowego stylu życia i odrzucania ryzykownych zachowań.

Oblicza profilaktyki

Eksperymentowanie z przeobrażaniem własnego „ego” potrafi wciągnąć – aż do uzależnienia. Uzależnienie pojawia się w chwili, kiedy substancji psychoaktywnych przestaje się używać dla samego tylko sprawdzenia, jak działają, a zaczyna je postrzegać jak coś nieodzownego dla – paradoksalnie – „normalnego” funkcjonowania. Przyjmuje się, że faza eksperymentowania jest ostatnią, kiedy warto stosować działania prewencyjne zapobiegające uzależnieniu. Tam, gdzie zaczyna się uzależnienie, tam kończy się rola profilaktyki, a zaczyna terapeutyczna walka o wyjście z narkotykowego nałogu.
Profilaktykę należy oprzeć na dwóch filarach: pierwszym z nich jest wsparcie najbliższych, a drugim – rzetelna edukacja. Działania prewencyjne powinny wspomagać rozwijanie postaw i umiejętności, dzięki którym młody człowiek będzie umiał sobie radzić w trudnych sytuacjach i z toksycznym otoczeniem. Młodzież, która pierwsze kontakty z narkotykami ma za sobą, ale nie odczuwa jeszcze negatywnych skutków działania tych środków, potrzebuje czegoś więcej: odcięcia od otoczenia i warunków, które sprzyjają sięganiu po substancje psychoaktywne. Z kolei u tych, którzy znajdują się w grupie wysokiego ryzyka rozwoju uzależnienia, czyli notuje się u nich objawy zaburzeń lub chorób wynikających z zażywania narkotyków, dodatkowo należy zapobiec pogłębianiu się negatywnych skutków narkomanii i pomóc w powrocie do normalnego życia.
W ramach prewencji narkotykowej u młodzieży stosuje się różne metody i narzędzia. Dobrać je trzeba w zależności od stopnia zaznajomienia młodej osoby z substancjami psychoaktywnymi i jej wieku. Im człowiek młodszy, tym przekaz profilaktyczny powinien być prostszy.
Niezależnie od tego, czy działaniem profilaktycznym mają być objęte osoby, które nie miały jeszcze kontaktu z narkotykami, czy też te, które pierwsze i następne doświadczenia ze środkami psychoaktywnymi mają już za sobą, najlepsze wyniki osiąga się, stawiając na tak bliskie młodości ciekawość i pęd do samodzielności, które popychają do KREATYWNEGO rozwiązywania problemów. Potrzebne jest też wsparcie psychiczne ze strony opiekuna – wychowawcy. Kiedy młody człowiek zdaje sobie sprawę, że wie jak i z czym sobie radzić, i że nie pozostanie w swoich staraniach sam, czuje się pewniej i nabiera wewnętrznej siły do pokonania problemu.

W zdrowym ciele zdrowy duch!

Celem profilaktyki nie jest jedynie doraźna ochrona młodzieży przed sięganiem po substancje psychoaktywne do czasu zakończenia procesu dojrzewania. Tu chodzi o ukształtowanie odpowiedniej POSTAWY ŻYCIOWEJ – nie tylko względem narkotyków, ale odnoszącej się do każdego obszaru życia młodego człowieka, której fundamentem będzie wiara w siebie i w swoje umiejętności oraz świadomość własnych talentów i predyspozycji. Dobrym posunięciem jest ukierunkowanie aktywności i żywiołowości młodzieży na uprawianie sportu czy innej formy ruchu: zajęć tanecznych, turystyki. Chodzi o to, aby młody człowiek zaangażował się w poznawanie i doskonalenie tego, co sprawia mu przyjemność, a jest dalekie od eksperymentów z narkotykami.
Podstawą każdej profilaktyki jest edukacja. Aby młodzi ludzie mogli zrozumieć, przed czym próbuje się ich chronić, muszą poznać przeciwnika, a więc:
 dowiedzieć się jak najwięcej i narkotykach i o ich złym wpływie na zdrowie;
 poznać konsekwencje prawne, rodzinne i społeczne zażywania środków psychoaktywnych;
 dowiedzieć się, gdzie mogą znaleźć pomoc.
W przypadku młodzieży nie sprawdzą się wykłady, podczas których będą padać suche dane statystyczne lub będzie straszyć się ośrodkami odwykowymi i zaniedbanymi „ćpunami” – to zbyt przypomina znienawidzoną czasem szkołę czy moralizujących rodziców. Przekaz nakłaniający do prowadzenia zdrowego stylu życia musi być rzeczowy lecz atrakcyjny i angażujący. Wykorzystać można formę:
 pogadanki – kierowanej umiejętnie na właściwy temat, podczas której nie żałuje się informacji na temat narkotyków i zachęca się młodzież do dzielenia się opiniami, emocjami i pomysłami na rozwiązanie problemów będących przedmiotem takiego spotkania;
 spotkania z osobami, które zwycięsko wyszły z uzależnienia narkotykowego i które potrafią o tym opowiedzieć z pożytkiem dla młodych słuchaczy;
 warsztatów, w czasie których w sposób obrazowy słuchacze będą mogli przekonać się, jak na organizm działają narkotyki (np. pokaz z udziałem lekarza i fantomu);
 zawodów sportowych lub konkursów umiejętności.
Młodych podopiecznych należy zachęcać do nawiązywania koleżeńskich relacji w szkole i poza nią, ale odradzać kontaktów z osobami, które z narkotykami mają cokolwiek wspólnego.
Skuteczna profilaktyka ma być niczym zwrotnica kolejowa i kierować życie nastolatka na właściwy tor poprzez wykorzystanie jego osobistego potencjału. Dlatego właśnie warto podsuwać propozycje uczestnictwa w zajęciach artystycznych, zachęcać do zdobywania nowych umiejętności (np. nauka gry na gitarze), rozwijania swoich pasji i do uprawiania sportu. Bo tylko zdrowy duch w zdrowym ciele okazuje się niepodatny na wpływy i pokusę odrywania się od rzeczywistości i własnych kompleksów przy użyciu narkotyków.

Ośrodek Profilaktyki Uzależnień
w Kozienicach

Umieszczone w Aktualności
Aktualności
Zachowaj Trzeźwy Umysł
Kwiecień 2018
P W Ś C P S N
« Mar    
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30  
Archiwa
Ważne telefony
Policja - 048 614 97 00
Ośrodek Profilaktyki Uzależnień - 048 611 03 00
M-G Ośrodek Pomocy Społecznej - 048 614 67 62
Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie - 048 611 02 25
Infolinia "Niebieska Linia" - 0 801 12 00 02
(pon-sob: 10.00 - 22.00; niedz i święta - 10.00-16.00) płatny pierwszy impuls